Experts

Op 30 oktober 2018 hadden we de eer om Kati Verstrepen te interviewen. Zij is de voorzitter van de Liga voor Mensenrechten, een vzw met een lange bestaansgeschiedenis. In het interview gaat ze dieper in op de taken van de Liga, en geeft ze een reflectie over de staat van de mensenrechten in België.

Waarom is de Liga voor Mensenrechten absoluut essentieel in België?

Het is een misconceptie dat de mensenrechten alleen in het buitenland worden geschonden, ook in België moet gewaakt worden over de naleving ervan. En dat is een van de belangrijkste taken van de Liga, zeker omdat er in België nog steeds geen mensenrechteninstituut is. Dergelijk instituut zou input kunnen geven over de impact van wetgevende initiatieven op de mensenrechten. Als er een negatieve impact is, zou dan ook in vraag gesteld moeten worden of dergelijke maatregel echt doorgevoerd moet worden. Zo’n officieel mensenrechteninstituut is er in België helaas nog niet.  Een waakhond zoals de Liga voor Mensenrechten is dan ook superbelangrijk.

Wat houdt de rol van waakhond precies in?

De Liga klopt aan bij politici wanneer bepaalde wetgevende initiatieven, zoals recent het al dan niet verplicht invoeren van vingerafdrukken op de identiteitskaart, een negatief impact hebben op de mensenrechten. We proberen ze te overhalen tegen dergelijke initiatieven te stemmen. Luisteren ze niet, dan stappen we naar het Grondwettelijk Hof met de vraag om bepaalde bepalingen uit de wet te vernietigen.

Hoe is het gesteld met de mensenrechten in België op dit moment?

Het gaat niet zo goed met de mensenrechten op dit moment, en dat komt mede door de strijd tegen het terrorisme. Politici grijpen de terroristische aanslagen aan om strengere maatregelen te nemen. Het is natuurlijk een goede zaak dat ze terrorisme proberen te voorkomen, maar de meeste maatregelen hebben een grote impact op onze privacy en leveren niet zoveel winst op. Wanneer je nu een pre-paid kaart voor je mobiele telefoon wilt kopen, bijvoorbeeld, moet je je laten registreren, met identiteitskaart. Maar deze maatregelijk valt gemakkelijk te omzeilen. Criminelen of criminele organisaties kunnen bijvoorbeeld aan daklozen vragen om dergelijke kaart op hun naam aan te kopen. Wie slechte bedoelingen heeft, kan dus nog steeds anoniem telefoneren, zonder een elektronisch spoor na te laten.

Wat met de wet die vingerafdrukken op de identiteitskaart zou verplichten?

Op zich lijkt het een logisch plan: het invoeren van een vingerafdruk op de identiteitskaart om identiteitsdiefstal tegen te gaan. Tegelijkertijd is het een enorme inbreuk op onze privacy, want door dergelijke maatregel is onze vingerafdruk bekend bij de overheid. Er wordt wel beweerd dat onze vingerafdrukken niet zullen bewaard worden, maar dat klopt niet helemaal.  Onze vingerafdrukken worden immers minstens 3 maanden bijgehouden in een databank.  En daar maken wij ons ernstig zorgen over.  Er is immers een volledig gebrek aan transparantie.  Wie zal deze datebank beheren en bewaken?  Wie zal er toegang hebben tot deze databank?  Hoe zullen vergissingen, die onvermijdelijk zijn, gecorrigeerd kunnen worden?  Hoe zullen onze handtekeningen na drie maanden ook effectief verwijderd worden?  De GDPR-regels, die ook gelden voor de overheid, lijken helemaal niet gerespecteerd te worden, terwijl het gaat om een databank met bijzonder privacygevoelige gegevens.

Bovendien zal de invoering van dergelijke maatregel het terrorisme helemaal niet tegengaan. De meeste aanslagen die tot nu toe gepleegd zijn, zijn gepleegd door mensen die hun identiteit niet probeerden te verbergen.

Op welke thema’s werkt de Liga concreet?

Naast het thema privacy, dat hiervoor al uitgebreid aan bod kwam, werken wij op het thema van detentie. Iemand van zijn vrijheid beroven moet het allerlaatste redmiddel zijn dat pas gebruikt wordt wanneer alle maatregelen zijn uitgeput. Wij van de Liga vinden dat mensen vandaag te snel gedetineerd worden, vooral met betrekking tot vreemdelingenrecht. Zo is het nu mogelijk om mensen die de asielprocedure hebben opgestart op te sluiten, wat compleet onzinnig is. De meeste asielzoekers denken immers niet aan vluchten, want ze hebben er alles aan gedaan om hier te raken en bescherming aan te vragen. Daarenboven kunnen ouders die op een bepaald moment geen verblijfsdocumenten meer hebben opgesloten worden, en sinds kort ook samen met hun kinderen. Dat is totaal onaanvaardbaar. Uit verschillende rapporten van psychologen en experts blijkt dat detentie een negatieve impact heeft op die mensen en kinderen. Daarnaast zijn de detentieomstandigheden, zowel van vreemdelingen als gewone gevangenen, werkelijk afschuwelijk. Veel gevangenissen zijn te klein, te veel mensen worden opgesloten waardoor in bepaalde cellen de maximumcapaciteit ruimschoots overschreden wordt. Dergelijke omstandigheden moeten verbeteren.

Een derde thema waarop de Liga inzet is het tegengaan van etnische profilering, namelijk het staande houden van mensen op basis van hun huidskleur of etnische uiterlijk. De Liga wil daarom inzetten op de sensibilisering van de politie: sommigen zijn zich niet bewust dat ze vertrekken vanuit een vooroordeel. Naast sensibilisering vraagt de Liga aan de politie om van elke arrestatie een kort rapport bij te houden, zodat we met cijfers kunnen aantonen dat mensen van vreemde origine veel vaker staande worden gehouden dan mensen met een blanke huidskleur.

Een laatste thema waar we mee bezig zijn, is de terugkeer van de Belgische kinderen uit Syrië. Op dit moment zitten die kinderen in kampen in Raqqa of Turkije. Deze kampen zijn beheerd door Koerden die zich over hen hebben ontfermd, maar er zijn te weinig middelen om mensen behoorlijk op te vangen. Hierdoor gaat het niet goed met de ouders, en zeker al niet met die totaal onschuldige kinderen die een groot gevaar lopen als ze in die kampen blijven. Het is onze verantwoordelijkheid om hen terug naar België te halen. Op dit moment vormen ze namelijk nog geen gevaar voor de maatschappij, maar als we ze in de steek laten, en ze keren terug wanneer ze meerderjarig zijn, dan kan hun frustratie en woede, omdat we hen 18 jaar lang in de steek hebben gelaten, zich volledig tegen ons keren. Het zou heel kortzichtig zijn om hen niet te helpen. Ten eerste moeten we ze helpen, omdat het kinderen zijn én ze de Belgische nationaliteit dragen. Ten tweede moeten we ze helpen omdat dat het beste is voor de Belgische maatschappij.

Welk recht vind jij, als jurist, het belangrijkste?

Dat is heel eenvoudig: het recht op leven. Als je niet leeft, kan je niet van je mensenrechten genieten. Maar dat is natuurlijk een gemakkelijk antwoord. Daarom zou ik wat dieper willen gaan. Wat ik belangrijk vind, is het recht op efficiënte rechtsmiddelen. Zonder rechtsmiddelen blijven mensenrechten dode letter. Het is cruciaal dat mensen toegang hebben tot een rechter, niet alleen in theorie, maar ook in de praktijk. Dit betekent dat justitie zo laagdrempelig moet zijn, dat mensen een beroep moeten kunnen doen op bijstand door een advocaat of juridische bijstand, én dat ze berecht worden door een onpartijdige, onafhankelijke rechter die in eer en geweten, los van alle politieke druk, kan beslissen.

Daarnaast sta ik op de stellingen voor vrije meningsuiting. In België is dit recht evident, maar door mijn frequente contacten met vluchtelingen weet ik dat dat recht in veel landen niet gewaarborgd is. In veel landen bestaat de kans dat je gevangen genomen wordt, wordt gemarteld of gediscrimineerd omwille van je mening en ideeën.

Mensen kunnen gratis lid worden van de Liga. Waarom is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen dit doen?

Het is belangrijk om onze stem te laten horen. Het publieke debat wordt maar al te vaak gedomineerd door oneliners of populistisch discours. We hebben nood aan mensen die een genuanceerd debat kunnen voeren, en om hen een stem te kunnen geven rekenen we op de kracht van het getal. We moeten duidelijk maken dat heel wat burgers belang hechten aan de mensenrechten, en dat politici naar ons moeten luisteren. Dus schrijf je in, want samen staan we sterk.

Voor meer informatie over de Liga voor Mensenrechten kan je terecht op www.mensenrechten.be. Wil je de Liga steunen, schrijf je dan zeker in op: https://mensenrechten.be/pagina/word-lid  

Meer weten over onze activiteiten tijdens de week van de mensenrechten (3 tot 10 december)?